રેડોક્સ પ્રતિક્રિયાઓના વિશ્લેષણમાં સૂચકોના ઉપયોગો સમજાવો.

(N/A) $(i)$ એક પરિસ્થિતિમાં,પ્રક્રિયક પોતે જ તીવ્ર રંગીન હોય છે,દા.ત.,પરમેંગેનેટ આયન,$MnO_{4}^{-}.$ અહીં $MnO_{4}^{-}$ સ્વયં-સૂચક તરીકે કાર્ય કરે છે. આ કિસ્સામાં દ્રશ્યમાન અંતિમ બિંદુ ત્યારે પ્રાપ્ત થાય છે જ્યારે રિડક્ટન્ટ (દા.ત.,$Fe^{2+}$ અથવા $C_{2}O_{4}^{2-}$) નું ઓક્સિડેશન પૂર્ણ થાય અને $10^{-6} \ mol \ L^{-1}$ જેટલી ઓછી સાંદ્રતાએ $MnO_{4}^{-}$ નો ગુલાબી રંગ દેખાય. આ સંતુલન બિંદુની આગળ રંગમાં ન્યૂનતમ "ઓવરશૂટ" સુનિશ્ચિત કરે છે.
$(ii)$ જો કોઈ નાટકીય સ્વતઃ-રંગ પરિવર્તન ન હોય (જેમ કે $MnO_{4}^{-}$ ટાઇટ્રેશનમાં),તો એવા સૂચકો હોય છે જે પ્રક્રિયકનો છેલ્લો અંશ વપરાઈ ગયા પછી તરત જ ઓક્સિડાઇઝ થાય છે,જે નાટકીય રંગ પરિવર્તન ઉત્પન્ન કરે છે. શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ $Cr_{2}O_{7}^{2-}$ છે,જે સ્વયં-સૂચક નથી,પરંતુ તે સંતુલન બિંદુ પછી તરત જ ડાયફિનાઇલએમાઇન સૂચકને ઓક્સિડાઇઝ કરીને તીવ્ર વાદળી રંગ આપે છે,જે અંતિમ બિંદુ સૂચવે છે.
$(iii)$ અન્ય એક પદ્ધતિ જે રસપ્રદ અને સામાન્ય છે. તેનો ઉપયોગ એવા પ્રક્રિયકો સુધી મર્યાદિત છે જે $I^{-}$ આયનોનું ઓક્સિડેશન કરી શકે છે,દા.ત.,$2Cu_{(aq)}^{2+} + 4I_{(aq)}^{-} \rightarrow Cu_{2}I_{2(s)} + I_{2(aq)}$.
આ પદ્ધતિ એ હકીકત પર આધારિત છે કે આયોડિન સ્ટાર્ચ સાથે તીવ્ર વાદળી રંગ આપે છે અને થાયોસલ્ફેટ આયનો $(S_{2}O_{3(aq)}^{2-})$ સાથે ચોક્કસ પ્રતિક્રિયા આપે છે: $I_{2(aq)} + 2S_{2}O_{3(aq)}^{2-} \rightarrow 2I_{(aq)}^{-} + S_{4}O_{6(aq)}^{2-}$.
$I_{2}$ પાણીમાં અદ્રાવ્ય હોવા છતાં,$KI$ ધરાવતા દ્રાવણમાં $KI_{3}$ તરીકે રહે છે.
આયોડાઇડ આયનો પર $Cu^{2+}$ આયનોની પ્રતિક્રિયાથી આયોડિન મુક્ત થયા પછી સ્ટાર્ચ ઉમેરતા,તીવ્ર વાદળી રંગ દેખાય છે. જેમ આયોડિન થાયોસલ્ફેટ આયનો દ્વારા વપરાઈ જાય છે,તેમ આ રંગ અદૃશ્ય થઈ જાય છે. આમ,અંતિમ બિંદુ સરળતાથી શોધી શકાય છે.